Τα ρέματα της Πάρνηθας και η σύνθεση του βουνού

Στη φωτογραφία, μια πετρώδης κοίτη περνά ανάμεσα σε δέντρα και πυκνή βλάστηση. Μεγάλοι βράχοι, μικρότερες πέτρες και χαλίκια σχηματίζουν μια διαδρομή που το νερό χρησιμοποιεί όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Είναι μια πλευρά της Πάρνηθας που συχνά μένει πίσω από την εικόνα των κορυφών και του δάσους της.

Η Πάρνηθα δεν είναι ένα ενιαίο πράσινο τοπίο. Είναι ένας συνδυασμός πετρωμάτων, εδαφών, πλαγιών, ρεμάτων και διαφορετικών μορφών βλάστησης. Για να καταλάβουμε το βουνό, χρειάζεται να δούμε πώς συνδέονται όλα αυτά.

Οι φυσικές διαδρομές του νερού

Στην Πάρνηθα υπάρχουν πολλά ρέματα περιοδικής ροής. Ανάμεσά τους είναι της Γιαννούλας, της Χούνης, της Αγίας Τριάδας, το Μαυρόρεμα και του Αγίου Γεωργίου. Η παρουσία τους συνδέεται με τις χαράδρες και τις κοιλάδες που διαμορφώνουν το ανάγλυφο του βουνού.

Το ότι ένα ρέμα δεν έχει ορατό νερό τη στιγμή που το επισκεπτόμαστε δεν σημαίνει ότι έχει πάψει να λειτουργεί. Η ροή μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τις βροχές, την εποχή και την τροφοδοσία από πηγές. Μια στεγνή κοίτη δεν αποδεικνύει από μόνη της ασυνήθιστη ξηρασία· για τέτοιο συμπέρασμα χρειάζονται παρατηρήσεις σε βάθος χρόνου.

Από τη συγκεκριμένη φωτογραφία δεν ταυτοποιούμε το όνομα του ρέματος ούτε το καθεστώς ροής του. Βλέπουμε, όμως, καθαρά την κοίτη και τη βλάστηση που την περιβάλλει.

Τα πετρώματα στη βάση του τοπίου

Στη γεωλογική δομή της Πάρνηθας κυριαρχούν ασβεστόλιθοι και σχιστόλιθοι. Στις επαφές τους εμφανίζονται πολλές μικρές πηγές, ενώ σε αρκετές θέσεις το έδαφος είναι ρηχό και διακοπτόμενο. Αυτή η ποικιλία επηρεάζει την εικόνα και τις συνθήκες κάθε πλαγιάς.

Στα ασβεστολιθικά πετρώματα, το νερό μπορεί να κυκλοφορεί μέσα από ρωγμές. Με τη σταδιακή διάλυση του πετρώματος, οι δίοδοι αυτές διευρύνονται και δημιουργούνται καρστικές μορφές, όπως κοιλώματα και σπήλαια. Έτσι, μέρος της κίνησης του νερού γίνεται κάτω από την επιφάνεια και δεν είναι ορατό στον περιπατητή.

Οι ανοιχτόχρωμες πέτρες της φωτογραφίας ταιριάζουν οπτικά με το βραχώδες τοπίο του βουνού. Η ακριβής αναγνώριση κάθε πετρώματος, όμως, χρειάζεται εξέταση στο πεδίο και δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στο χρώμα του.

Ένα μωσαϊκό βλάστησης

Η Πάρνηθα περιλαμβάνει πευκοδάση χαλεπίου πεύκης στις χαμηλότερες ζώνες και δάση κεφαλληνιακής ελάτης ψηλότερα. Υπάρχουν επίσης θαμνώνες και ανοιχτές εκτάσεις. Η βλάστηση δεν αλλάζει μόνο με το υψόμετρο: η έκθεση της πλαγιάς, η διαθεσιμότητα νερού και οι τοπικές εδαφικές συνθήκες έχουν επίσης σημασία.

Η σύνθεση ενός βουνού δεν περιγράφεται πλήρως με μια λίστα δέντρων. Περιλαμβάνει τη χαμηλή βλάστηση, τα ανοίγματα, τη νεκρή οργανική ύλη και τις μεταβάσεις από τον έναν φυσικό χώρο στον άλλο. Αυτές οι μικρές διαφορές δημιουργούν διαφορετικές συνθήκες για τη ζωή.

Γιατί αξίζει να προσέχουμε τις ρεματιές

Σε μια βόλτα δίπλα σε ρέμα μπορούμε να παρατηρήσουμε τη σκιά, τις αλλαγές στη βλάστηση και τον τρόπο που οι ρίζες συναντούν την κοίτη. Αντί να αντιμετωπίζουμε το ρέμα ως ένα κενό ανάμεσα στις πλαγιές, μπορούμε να το βλέπουμε ως μέρος του ίδιου συστήματος.

Η προστασία του σημαίνει ότι δεν αφήνουμε σκουπίδια, δεν αποθέτουμε μπάζα και δεν αλλάζουμε αυθαίρετα τη διαδρομή του. Οι εργασίες διαχείρισης χρειάζονται τεκμηρίωση και σχεδιασμό, ώστε να λαμβάνουν υπόψη τόσο την κίνηση του νερού όσο και τον φυσικό χώρο γύρω του.

Για τον επισκέπτη, η απουσία νερού δεν είναι εγγύηση ασφαλούς διέλευσης. Πριν από μια διαδρομή εξετάζουμε τον καιρό και τις συνθήκες της περιοχής. Αποφεύγουμε τις κοίτες και τις στενές χαράδρες όταν αναμένονται έντονες βροχές και δεν επιχειρούμε να διασχίσουμε ορμητικό νερό.

Η Πάρνηθα γίνεται πιο κατανοητή όταν τη βλέπουμε ολόκληρη: το πέτρωμα κάτω από τα πόδια μας, το χώμα που στηρίζει τα φυτά, το νερό που άλλοτε φαίνεται και άλλοτε κινείται υπόγεια. Τα ρέματά της είναι ένας καλός τόπος για να παρατηρήσουμε αυτή τη σύνδεση και να καταλάβουμε γιατί η φροντίδα του βουνού απαιτεί προσοχή σε κάθε τμήμα του.

Υπογραφή: eForest